Opadająca stopa to zaburzenie chodu, które może występować również u dzieci, prowadząc do znacznych trudności w poruszaniu się i wpływając negatywnie na rozwój motoryczny dziecka. Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań wspomagających terapię tego problemu jest orteza stopy i stawu skokowego. W artykule przedstawiamy, kiedy i dlaczego stosuje się ortezy w przypadku opadającej stopy u dzieci, jakie są ich funkcje, a także jak wygląda proces ich doboru.
Czym jest opadająca stopa?
Opadająca stopa (ang. foot drop) to objaw neurologiczny polegający na niewystarczającym unoszeniu przodostopia podczas fazy przenoszenia nogi w chodzie, co skutkuje charakterystycznym, „wysokim” chodem kompensacyjnym. U dzieci najczęściej jest ona związana z zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak:
- mózgowe porażenie dziecięce (MPD),
- neuropatie obwodowe (np. uszkodzenie nerwu strzałkowego),
- dystrofie mięśniowe,
- rdzeniowy zanik mięśni (SMA),
- wady wrodzone układu nerwowo-mięśniowego.
Opadająca stopa nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem, który wymaga diagnostyki przyczynowej i kompleksowego podejścia terapeutycznego.
Rola ortezy w leczeniu opadającej stopy
Orteza na opadającą stopę, znana również jako orteza AFO (ankle-foot orthosis), to specjalistyczny aparat ortopedyczny stabilizujący staw skokowy i stopę, umożliwiający prawidłowe ustawienie kończyny w trakcie chodu. Jej główną funkcją jest wspomaganie unoszenia stopy oraz zapobieganie jej opadaniu w fazie przenoszenia nogi.
Orteza:
- poprawia biomechanikę chodu,
- zapobiega deformacjom ortopedycznym,
- stabilizuje staw skokowy, zmniejszając ryzyko urazu,
- zwiększa samodzielność dziecka i jego komfort życia,
- wspiera proces rehabilitacji i fizjoterapii.
Dobór i stosowanie ortezy powinien odbywać się zawsze pod kontrolą zespołu specjalistów: ortopedy, neurologa dziecięcego oraz fizjoterapeuty.
Wskazania do stosowania ortezy u dzieci z opadającą stopą
Ortezy AFO są zalecane w konkretnych przypadkach klinicznych, które spełniają określone kryteria. Najważniejsze wskazania do ich stosowania u dzieci to:
1. Zaburzenia neurologiczne prowadzące do osłabienia mięśni grzbietowych stopy
U dzieci z porażeniem nerwu strzałkowego lub innymi neuropatiami, gdzie występuje osłabienie mięśnia piszczelowego przedniego i prostowników palców, orteza pozwala na kompensację utraconej funkcji mięśniowej.
2. Mózgowe porażenie dziecięce
W przypadkach MPD z dominującym napięciem spastycznym lub niedowładem kończyn dolnych, orteza może zapobiec rozwojowi deformacji, wspomóc ustawienie stopy w pozycji neutralnej i umożliwić dziecku samodzielne poruszanie się.
3. Dystrofie i choroby mięśniowe
W przebiegu dystrofii mięśniowych (np. Duchenne’a) czy rdzeniowego zaniku mięśni (SMA), gdzie dochodzi do postępującej utraty siły mięśniowej, orteza stabilizuje stopę i opóźnia konieczność wprowadzenia wózka inwalidzkiego.
4. Rekonwalescencja po urazach i operacjach
Po operacjach ortopedycznych lub neurologicznych (np. po przeszczepach nerwów, artrodezie stawu skokowego), a także po unieruchomieniu kończyny, orteza może umożliwić bezpieczny powrót do nauki chodu.
5. Wady wrodzone stopy i kończyny dolnej
U dzieci z wrodzonymi deformacjami kończyn dolnych, które zaburzają osiowe ustawienie stopy, zastosowanie ortezy pozwala skorygować biomechanikę chodu i uniknąć wtórnych przeciążeń innych struktur mięśniowo-szkieletowych.
Jak dobierana jest orteza dla dziecka?
Dobór ortezy na stopę dla dzieci powinien być indywidualny i poprzedzony oceną funkcjonalną dziecka. Bierze się pod uwagę:
- poziom napięcia mięśniowego,
- siłę i kontrolę mięśniową,
- wzorzec chodu,
- zakres ruchu w stawie skokowym i kolanowym,
- obecność deformacji stopy i stawu skokowego.
Ortezy mogą być gotowe (prefabrykowane) lub wykonywane indywidualnie na miarę. W przypadku dzieci z szybko zmieniającym się stanem funkcjonalnym, często konieczna jest regularna wymiana ortezy, uwzględniająca rozwój i wzrost dziecka.
Warto podkreślić, że niewłaściwie dobrana orteza może pogłębiać problemy biomechaniczne, dlatego jej dobór powinien być zawsze przeprowadzany przez doświadczonego specjalistę ortotykę we współpracy z lekarzem i fizjoterapeutą.
Zasady użytkowania ortezy u dzieci
Stosowanie ortezy powinno być zintegrowane z całościowym planem rehabilitacji dziecka. Obejmuje to:
- regularne kontrole u specjalisty,
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietowe stopy,
- ćwiczenia zakresu ruchu w stawie skokowym i kolanowym,
- edukację rodziców i opiekunów w zakresie zakładania i pielęgnacji ortezy,
- monitorowanie reakcji skóry dziecka na kontakt z materiałem ortopedycznym.
Początkowo czas noszenia ortezy bywa stopniowo zwiększany, by umożliwić dziecku adaptację do nowego sposobu poruszania się.
Jakie są rodzaje ortez na opadającą stopę?
W zależności od potrzeb dziecka oraz rodzaju i nasilenia opadania stopy, stosuje się różne typy ortez:
- Ortezy sztywne AFO – zapewniają stabilizację w jednej pozycji; stosowane głównie w przypadkach znacznej niestabilności.
- Ortezy dynamiczne – umożliwiają pewien zakres ruchomości stopy; wspierają chód bardziej funkcjonalny.
- Ortezy z funkcją wspomagania uniesienia stopy (np. z elastycznym systemem ściągającym) – pozwalają na bardziej naturalny wzorzec chodu.
Dobór konkretnego typu zależy od indywidualnych potrzeb dziecka oraz jego możliwości funkcjonalnych.
Podsumowanie
Stosowanie ortezy AFO u dzieci to skuteczna metoda wspierająca leczenie opadającej stopy. Jej zastosowanie jest wskazane przede wszystkim w sytuacjach, gdy dziecko ma osłabioną funkcję unoszenia stopy z powodu chorób neurologicznych, urazów lub deformacji wrodzonych. Orteza pozwala na poprawę wzorca chodu, stabilizację stopy oraz zwiększenie funkcjonalności i niezależności dziecka.
Należy jednak pamiętać, że dobór ortezy musi być indywidualny i skoordynowany z kompleksowym planem terapeutycznym, uwzględniającym rehabilitację, fizjoterapię oraz monitorowanie postępów. Regularna kontrola specjalistyczna oraz współpraca rodziców z zespołem terapeutycznym stanowią podstawę skutecznej terapii.
Przeczytaj także ➡ https://xn--argon-hib.pl/jak-dziala-mechanizm-podnoszenia-stopy-w-ortezie-dla-dzieci/
